Even terug in de geschiedenis
De nucleaire testen op de Marshalleilanden begonnen kort na de Tweede Wereldoorlog. Tussen 1946 en 1958 voerden de Verenigde Staten maar liefst 67 nucleaire tests uit, onder meer op de Enewetak– en Bikini Atollen. Een van de meest opvallende detonaties was de Cactus-test. Die liet een krater van 10 meter diep achter op het eiland Runit, nu bekend als de Runit Dome of “Het Graf”.
Robert Celestial, een voormalige vrachtwagenchauffeur bij het Amerikaanse leger, was direct betrokken bij de opruimwerkzaamheden op Runit. Hij diende in de late jaren ’70 voor een periode van zes maanden en verplaatste met zijn kameraden besmette grond naar de krater. Zijn ervaring was benauwend en deed hem denken aan een verblijf op Alcatraz: “We zaten op een klein eiland in de Stille Oceaan… je kon niet ontsnappen,” zei hij.
Wat er na de tests gebeurde
Vandaag de dag worstelen bewoners en het milieu van de Marshalleilanden nog met de gevolgen van die periode. Celestial vertelde over ernstige gezondheidsproblemen bij hem en zijn collega’s, waaronder huidklachten met bloedende blaren. Velen, waaronder Celestial zelf, leven met aandoeningen als osteoporose, broze botten, en nier- en leverproblemen. De Atomic Heritage Foundation meldde dat veel veteranen na hun dienst kanker kregen.
De Runit Dome blijft omstreden. In 2018 brachten metingen van wetenschapster Ivana Nikolic-Hughes verhoogde stralingsniveaus en structurele zwakheden aan het licht. Het United States Department of Energy stelde dat de krater niet veel meer radioactief materiaal zou lekken dan er al in de lagune aanwezig is, maar zorgen blijven bestaan over de staat van de koepel, zeker met de stijgende zeespiegel en intenser wordende stormen. Arjun Makhijani, een nucleair ingenieur, wees erop dat er al binnen minder dan 50 jaar scheuren zichtbaar waren.
Erkenning en blijvende zorgen
Pas in 2023 werden de betrokken militairen erkend als “atomic veterans”, waardoor ze nu recht hebben op behandeling en bijstand voor hun gezondheidsproblemen. Voorheen konden velen, waaronder Celestial, geen hulp krijgen van Veterans Affairs (VA). Celestial zei hierover: “We konden daarvoor niet naar de VA gaan, dus veel jongens konden geen behandeling krijgen.”
Ondertussen blijft de Runit Dome een punt van zorg vanwege mogelijke lekkage van gevaarlijk afval. De koepel werd gebouwd voor een veel kortere beschermingsperiode dan de halfwaardetijd van plutonium-239 (meer dan 24.000 jaar). Dat bemoeilijkt goed beheer, zeker gezien de beperkte middelen van de lokale overheid.
De Marshalleilanden en hun inwoners staan symbool voor een stuk geschiedenis dat niet vergeten mag worden. De situatie herinnert aan de schadelijke gevolgen van ongecontroleerde nucleaire activiteiten en laat zien dat we zorgvuldiger moeten omgaan met onze natuurlijke omgeving en met de gemeenschappen die daar direct door getroffen zijn.
