Het onderzoek en de bevindingen
In 2016 publiceerde het toonaangevende wetenschappelijke tijdschrift Science een internationale studie waarin monsters van 28 Groenlandse haaien werden geanalyseerd. Deze haaien waren niet actief gevangen voor onderzoek, maar waren bijvangst, per toeval gevangen door vissers. Het onderzoek leverde nieuwe inzichten op in de uitzonderlijke levensduur van deze soort.
De gemiddelde geschatte leeftijd van de onderzochte haaien lag op minstens 272 jaar, en het oudste exemplaar werd op circa 399 jaar geschat. Daarmee staat de Groenlandse haai bekend als het gewervelde dier met de grootste bekende levensverwachting. De foutmarge op die leeftijdsschattingen kan aanzienlijk zijn, maar de uitkomsten onderstrepen toch hoe oud deze dieren kunnen worden.
Hoe ze de leeftijd bepaalden
De leeftijd van de haaien werd vastgesteld met radiokoolstofdatering, toegepast op ooglensweefsel. Dat weefsel is bijzonder omdat het na de geboorte niet meer vernieuwt, waardoor elke laag een permanente tijdsaantekening bevat. Door de dateringsresultaten te vergelijken met historische koolstofniveaus konden wetenschappers leeftijden vaststellen, zij het met een brede foutmarge.
Het onderzoek liet ook zien dat factoren zoals trage groei (slechts 1 cm per jaar) en late geslachtsrijpheid rond de 150 jaar belangrijk zijn voor hun lange levensduur. Daarnaast leven deze haaien vaak op grote diepten, soms dieper dan 2 000 meter, en hebben ze een zeer laag metabolisme, wat hen helpt te overleven in de ijskoude Arctische zeeën.
Biologie en leefomgeving
De uiterlijke kenmerken van de Groenlandse haai zijn even indrukwekkend als de leeftijd. Ze kunnen tot 7 meter lang worden en meer dan 1 000 kg wegen. Ondanks die omvang zwemmen ze langzaam, met een snelheid van minder dan 2 km/u. Hun dieet bestaat uit vissen, zeehonden, inktvissen en organisch afval. De voortplanting is ovovivipaar, en voortplantingsincidenten lijken zeldzaam, wat erop wijst dat populaties zich langzaam herstellen.
De belangrijkste bedreigingen voor deze haaien zijn bijvangst, klimaatverandering en vervuiling in het Arctisch gebied. Deze factoren kunnen flinke gevolgen hebben voor de kwetsbare ecosystemen waarin ze leven.
Wat dit betekent voor wetenschappelijk onderzoek
Wetenschappers zien de Groenlandse haai als een waardevol model om verouderingsprocessen bij gewervelden te bestuderen, inclusief bij mensen. Inzicht in hoe deze haaien meerdere eeuwen kunnen leven zou kunnen leiden tot nieuwe strategieën om ouderdomsgerelateerde ziekten aan te pakken en de levenskwaliteit op hogere leeftijd te verbeteren. Recente studies suggereren dat er genetische mechanismen aanwezig zijn die DNA efficiënt repareren en mogelijk bijdragen aan hun weerstand tegen veroudering.
De ontdekking van de Groenlandse haai levert waardevolle gegevens voor biologen en ecologen en prikkelt ook de nieuwsgierigheid van het brede publiek. Deze bevindingen nodigen uit tot verder onderzoek en benadrukken het belang van het behoud van mariene ecosystemen. Door de eigenschappen van zo’n oud en intrigerend dier beter te begrijpen, kunnen we lessen trekken die relevant zijn voor de toekomst van menselijke gezondheid en duurzaamheid.
